Nierziekten behoren tot de meest onderschatte gezondheidsproblemen van vandaag. Ze ontwikkelen zich vaak stil, zonder duidelijke klachten, tot de schade vergevorderd en onomkeerbaar is.
Dr. Ron Daelemans
Nefroloog en mede-initiatiefnemer van Niernet Vlaanderen
Volgens Dr. Ron Daelemans, nefroloog en mede-initiatiefnemer van Niernet Vlaanderen, ligt net daar de grootste kans. “Met eenvoudige en laagdrempelige testen kunnen we nierziekten vroeg detecteren, de progressie afremmen en in veel gevallen dialyse vermijden.
Het topje van de ijsberg
De cijfers spreken boekdelen. Vlaanderen telt vandaag ongeveer 5.500 dialysepatiënten en 7.500 niertransplantatiepatiënten. Daarnaast zijn er zo’n 35.000 mensen opgenomen in het officiële zorgtraject voor chronische nierziekte, dat start wanneer de nierfunctie (eGFR) onder 45% zakt. Maar dat is slechts het topje van de ijsberg. “We schatten dat ongeveer 600.000 Vlamingen rondlopen met nierschade, zoals eiwit of rode bloedcellen in de urine, zonder dat ze het weten en gediagnosticeerd worden”, zegt Daelemans.
Wie loopt het grootste risico?
De belangrijkste risicogroepen zijn nochtans goed gekend: mensen met diabetes, hoge bloeddruk of cardiovasculaire aandoeningen. Bij hen is systematische screening cruciaal, maar die gebeurt vandaag te weinig. Het niet volgen en/of ontbreken van duidelijke, lokaal verankerde richtlijnen spelen daarbij een rol. “Het meten van de nierfunctie en het bepalen van eiwit in de urine zit vaak niet automatisch in de diagnoseflow van het elektronisch medisch dossier”, legt Daelemans uit. “Nochtans volstaat een eenvoudig urinestaal om vroegtijdige schade op te sporen.”
Met eenvoudige en laagdrempelige testen kunnen we nierziekten vroeg detecteren, de progressie afremmen en in veel gevallen dialyse vermijden.
Vroeg opsporen loont voor patiënt én maatschappij
Vroege detectie is niet alleen medisch, maar ook maatschappelijk noodzakelijk. Dialyse is extreem belastend voor de patiënt én kost de samenleving al snel tot 80.000 euro per patiënt per jaar. Tegelijk zijn er de voorbije jaren nieuwe geneesmiddelen ontwikkeld die de achteruitgang van nierziekten aanzienlijk kunnen vertragen of zelfs stoppen. “Maar dan moeten we patiënten wel op tijd vinden”, benadrukt Daelemans. “Veel mensen zijn volledig asymptomatisch tot de schade al ernstig is.”
Vroege opsporing is de sleutel tot het optimaliseren van de behandeling
Nierziekte in België wordt vaak pas in een laat stadium vastgesteld, waardoor patiënten sneller afhankelijk worden van dialyse. Vroege en systematische screening maakt het mogelijk de ziekteprogressie te vertragen en dialyse, en daarmee ook transplantatie, zo lang mogelijk uit te stellen of te voorkomen. Wanneer een transplantatie toch noodzakelijk is, biedt levende donatie de beste vooruitzichten op lange termijn. Nieren van levende donoren functioneren doorgaans beter en hebben een langere levensduur. Toch is een transplantatie niet altijd een definitieve oplossing: een getransplanteerde nier functioneert gemiddeld 10 tot 20 jaar, waarna sommige patiënten opnieuw een transplantatie nodig hebben.
We schatten dat ongeveer 600.000 Vlamingen rondlopen met nierschade, zoals eiwit of rode bloedcellen in de urine, zonder dat ze het weten en gediagnosticeerd worden.
Samenwerking als sleutel tot betere zorg
Volgens Daelemans ligt de sleutel in samenwerking. Huisartsen, nefrologen, apothekers, patiëntenverenigingen en ook de farmaceutische sector moeten de krachten bundelen. Apothekers kunnen risicopatiënten actief aanzetten om hun nierfunctie te laten controleren, en ook screening via apotheken moet bespreekbaar worden. “Niernet Vlaanderen wil daarin een verbindende rol spelen als vertegenwoordiger van alle nierpatiënten in Vlaanderen, met een sterke focus op bewustwording, preventie en vroegtijdige opsporing in de eerstelijn.”
Tijd voor structurele screening
“Het is tijd voor structurele nierziektescreening in Vlaanderen”, besluit Daelemans. “Met eenvoudige testen en een betere samenwerking kunnen we bij velen de nierfunctie redden, levens verlengen en onnodig menselijk én maatschappelijk leed voorkomen.”
GENETISCHE NIERZIEKTEN
Genetische nierziekten: diagnose kan al bij geboorte
AIRG België, een patiëntenvereniging gespecialiseerd in deze aandoeningen, ondersteunt deze mensen door hen te informeren, samen te brengen en onderzoek te bevorderen via een uitgebreide medische adviesraad. Ook patiënten met zeldzame nierziekten, zelfs wanneer de exacte oorzaak niet is vastgesteld, zijn welkom binnen de vereniging. Een vroege diagnose verbetert de prognose aanzienlijk en in theorie zouden bepaalde varianten al bij de geboorte kunnen worden opgespoord via de hielprik (Guthrietest).
Meer informatie: www.airg-belgique.org/nl
NP47639-februari 2026
Meer informatie over nierziekten via www.niernet.be (NierNet Vlaanderen) en www.zorgvoorjenieren.be (NBVN/Nederlandstalige Belgische Vereniging voor Nefrologie)
